pottery technique
19
نوامبر

انواع تکنیک ساخت در سفالگری

آشنایی با انواع روش ھای ساخت بدنه سفالین:
برای ساخت یک بدنه سفالین، روش ھای متفاوتی وجود دارد که البته ھر کدام از این روش ھا بستگی به نوع و فرم ساخت سفال متفاوت می باشند و برای ساخت یک حجم سفالی حتما نیازی به داشتن یک چرخ سفالگری نیست. از این رو ھر فرد علاقمند به ھنر سفالگری می تواند با استفاده از ساده ترین ابزار و مقداری گل و خلاقیت درونی، نمونه ای زیبا از یک حجم سفالی را خلق نماید.

 

چگونگی ساخت سفال بدون استفاده از چرخ سفالگری:
روش فتیله ای یا کویل:
برای قرن ھای متمادی روش فتیله ای، یکی از متداول ترین روش ھا برای ساخت ظروف سفالین بوده است و ھنوز ھم در برخی از فرھنگ ھا از روش فتیله ای – کویل به جای چرخ سفالگری استفاده می شود. با روش فتیله ای می توان ظروف بسیار بزرگ و حجیم سفالی را نیز ساخت.
شکل دھی و ایجاد یک بدنه سفالی در روش فتیله ای – کویل به این صورت است که:
ِ ابتدا صفحه ی گلی مدوری را تھیه می کنند که ضخامت آن می تواند بین نیم تا یک سانتی متر باشد. این ورقه گلی باید روی صفحه گچی قرار گیرد.. از این ورقه گلی می توان به عنوان پایه ی ظرف سفالی استفاده نمود. سپس گل را بین انگشتان و کف دست فشره ساخته و می غلتانند تا به شکل یک لوله – فتیله گلی در آید. سپس فتیله را بر روی صفحه ی گلی تخت گذاشته و آن را با دست روی صفحه دایره ای شکل ثابت کرده تا فرم دلخواه اولیه که پایه ظرف می باشد شکل گیرد.
ِ به ھمین ترتیب فتیله ھای گلی را بر روی یکدیگر قرار داده و با فشارانگشتان دست آنھا را بر روی ھم ثابت می کنند. با قرار دادن فتیله ھا بر روی ھم به تدریج فرم اصلی ظرف شکل می گیرد. برای آنکه یک ظرف با دیواره محدب ساخته شود باید ھر فتیله ی گلی را بر لبه ی خارجی فتیله قبلی قرار گیرد.
ھمچنین می توان از یک تخته چوب جھت ضربه زدن به بدنه فرم ساخته شده برای آن که آن را یکدست و یکنواخت کرد استفاده نمود.

ھنگام کارکردن باید قسمت ھای انتھای ظرف را با یک نایلون پوشاند؛ زیرا اگر بدنه ساخته شده رطوبت کافی را نداشته باشد فتیله جدید نمی تواند به آن اضافه شود و به طور حتم ترک خواھد خورد.

روش فشاری یا پینچ:
بدون تردید یکی از قدیمی ترین و ساده ترین روش شکل دادن به گل و سفالگری روش فشاری – پینچ می باشد. در این روش ابتدا گلوله ای از گل ورز داده شده را برداشتھ و به کمک انگشت شست سوراخی در میان گلوله گل ایجاد کرده و سپس آن گلوله را به آھستگی در کف دست میچرخانیم و بھ وسیلھ انگشتان دست دیگر شروع به شکل دادن آن می نماییم. در این مرحله از شکل دھی اگر گل ترک برداشت فقط انگشتان دست را با کمی آب مرطوب کرده و به آھستگی روی گل مالیده و ترک ھای ایجاد شده را با انگشت مرطوب محو می کنیم. البته باید توجه داشته باشید که بیش از اندازه به فرم گلی آب اضافه نشود؛ زیرا در آن صورت گلوله گل زیادی نرم شده و فرم گلی ایجاد شده ایستایی خود را از دست خواھد داد.
ِ در این روش نباید فرم خاصی را در نظر داشت؛ بلکه باید سعی کرد مطابق وضعیت و روند شکل گیری گل کار ساخت و فرم دھی را دنبال نمود.
با این روش می توان ظروف ساده ای به نام ُرکو که در فرھنگ ژاپن جھت مراسم سنتی چای خوری استفاده می شود را ساخت. سرخپوستان آمریکایی نیز از روش فشاری برای ساختن ظروف سفالی کاربردی و مصارف روزمره خود استفاده می کنند.

روش ورقه ای یا اسلب:
روش ورقه ای – اسلب، بیشتر برای ساختن بدنه ھایی که زاویه دار ھستند به کار برده می شود. ابتدا باید ورقه ھایی از گل تھیه نمود که ساده ترین روش ساخت آن اینگونه است:
ِ پس از این که گل به خوبی ورز داده شد با ضربه دست و یا وردنه چوبی آن را تخت نمایید. البته از غلتک ھای مکانیکی ماشینی نیز می توان استفاده نمود، به ھر حال گل تخت شده را می توان برش داد و آن را به صورت مربع و یا ھر شکل دلخواھی که مورد نظر سفالگر می باشد آماده نمود.
ِ سپس زمانی کھ ورقه ھای برش خورده گلی کمی خود را گرفته اند و به حالت چرمینگی رسیده اند توسط دوغاب غلیظ به یکدیگر اتصال داده و این گونه  فرم اصلی بدنه ظرف سفالی ایجاد می شود. اگر فرم نھایی مدور و استوانھ ای شکل می باشد، می توان ورقه گلی مناسب را دور یک لوله پیچانده شود.
پس از مدتی که شکل آن ثابت شد و رطوبت آن نیز کاھش یافت می توان لوله را از آن خارج نمود. با این روش می توان انواع فرم ھا و شکل ھای مدور و یا ھندسی را به راحتی ایجاد نمود.

روش قالب زنی :
ِ در این روش ابتدا گل ورز داده شده را توسط وردنه چوبی تخت نموده و سپس روی قالب قرار می دھند و با اعمال فشار گل در قالب مورد نظر جای داده می شود. با این روش می توان قطعات با ابعاد کوچک تا متوسط را در قالب ھای ساده فرم داد.
برای ساختن قطعات بزرگتر با استفاده از روش قالب زنی با تکھ ھای کوچک گل شروع نموده و ھر قطعه راپس از قالب زدن و بیرون آوردن با دقت به قطعه  گل قبلی توسط دوغاب گلی متصل می نمایند.
ِ در این روش می توان کاشی ھای سفالی را نیز قالب زد. پس از قرار دادن گل متناسب با اندازه قالب کاشی زنی درون قالب، با اعمال فشار زیاد بر آن تمام فضای قالب کاشی را پر نموده و در نھایت گل اضافی آن را با کمک سیم بریده شده و سطح گل صاف می شود. سپس قالب را بر روی یک سطح مناسب و صاف بر گردانده شده و ناھمواری سطح کاشی توسط اسفنج مرطوب پرداخت می شود.

روش دوغابی یا ریخته گری:
امروزه در بسیاری از کارگاه ھای سفالگری که تولید انبوه از یک نوع فرم خاص را در نظر دارند از روش دوغابی استفاده می شود.

در این روش ابتدا قالب مورد نظر را که قبلا ساخته و پرداخته شده است با کش لاستیکی محکم می بندند و سپس دوغاب آماده شده را به داخل قالب گچی خشک و عاری از گرد و غبار ریخته و مدتی صبر می کنند تا با جذب دوغاب توسط قالب گچی، جداره ی گلی که ھمان فرم مورد نظر است برسطح داخلی قالب ایجاد شود.
بعد از حصول اطمینان از استحکام جداره تشکیل شده، دوغاب اضافی را خالی نموده و کش لاستیکی را باز کرده و با زدن ضرباتی ملایم به قالب بدنه اصلی را از آن جدا می کنند. در پایان کار ناصافی ھا، زواید و ناھمواری ھا مربوط به درز قالب ھا را با اسفنج مرطوب صاف کرده و پرداخت نھایی را یر روی بدنه دوغابی انجام داده و آن را برای پخت در کوره سفالگری آماده می سازند.